SWOT-analyse maken met AI: 5 stappen + prompts

Je baas wil voor donderdag “even een SWOT-analyse”. Of je wilt je prijzen verhogen, iemand aannemen of een nieuwe dienst aanbieden. Dan wil je eerst goed nadenken voordat je er geld in steekt. Je opent een leeg schema van 2×2 vakken, typt “Sterke punten” in de hoek en staart ernaar.

Zo maak je een SWOT-analyse met AI zonder algemene praatjes: geef ChatGPT of Claude één duidelijke beslissing en je eigen materiaal, zoals cijfers, reacties van klanten en pagina’s van concurrenten. Laat de AI je eerst vragen stellen voordat hij iets schrijft. Laat hem daarna wat je weet over de vier vakken verdelen, met de onderbouwing naast elk punt. Vraag hem vervolgens zijn eigen lijst kritisch tegen te spreken. Sluit af door het schema met een TOWS-matrix om te zetten in drie acties. Een goede eerste versie kost ongeveer 45 minuten. Het grootste deel van die tijd besteed je aan het toevoegen van feiten die de AI niet kan weten.

Hieronder vind je de vijf stappen, prompts die je kunt kopiëren, een uitgewerkt voorbeeld, een versie voor je eigen loopbaan en de fouten waardoor je niets aan een SWOT-analyse met AI hebt.

Waarom de meeste SWOT-analyses met AI niets opleveren (en hoe je dat oplost)

Typ “maak een SWOT-analyse voor mijn bakkerij” in een chatbot en binnen een paar seconden heb je een keurig schema. Sterke punten: “kwaliteitsproducten, trouwe klanten”. Bedreigingen: “concurrentie, economische onzekerheid”. Het ziet er af uit. Maar het past ook bij elke andere bakkerij ter wereld.

Dat komt niet doordat de AI lui is. Hij weet gewoon niets over jouw bakkerij en vult de vakken daarom met de meest waarschijnlijke woorden. En hij brengt ze met overtuiging. OpenAI waarschuwt op zijn eigen hulppagina dat ChatGPT zeker van zijn zaak kan klinken, ook als hij het mis heeft. Ook kan hij ingewikkelde onderwerpen te eenvoudig voorstellen (OpenAI Help, Vertelt ChatGPT de waarheid?).

MindTools noemt de bekende SWOT-fouten: te lange lijsten, vage punten, je eigen zwakke punten niet zien en de SWOT beschouwen als het volledige plan (MindTools, SWOT-analyse). Laat je een chatbot zijn gang gaan, dan maakt hij ze allemaal.

De oplossing is een andere rolverdeling. Jij levert de feiten. De AI zorgt voor structuur, stelt de vragen die je vergeten was en is de kritische meedenker die je zelf geen tijd hebt om te zoeken. Die verdeling is de basis van de stappen hieronder.

Wat je nodig hebt voordat je begint

• Een chatassistent. ChatGPT, Claude of Gemini zijn allemaal geschikt. De gratis versies zijn genoeg voor een eerste SWOT. Heb je ze nog niet eerder gebruikt? Onze ChatGPT-handleiding voor beginners en Claude-handleiding voor beginners helpen je op weg.
• Eén beslissing. Niet “ons bedrijf” in het algemeen. Denk aan “moeten we een lunchkaart toevoegen” of “zal ik klanten gaan bedienen voor een vast maandbedrag”.
• Je eigen materiaal. Alles wat je hebt: de omzet per maand van vorig jaar, een paar klantreviews, antwoorden op een enquête, de prijzenpagina van een concurrent, notities van een teamoverleg. Het hoeft niet netjes te zijn.
• 45 minuten en, als het kan, een collega die je eerlijk vertelt hoe het zit.

Een SWOT-analyse maken met AI in 5 stappen

Stap 1: Benoem die ene beslissing (5 minuten)

Een SWOT over “het bedrijf” wordt al snel een lijst met van alles. Een SWOT over één beslissing geeft je iets waarmee je aan de slag kunt. MindTools zegt hetzelfde: pas de analyse toe op het juiste niveau, zoals een product of productlijn, in plaats van op het vage niveau van het hele bedrijf.

Schrijf één zin: “We beslissen of we in de komende ___ maanden ___ gaan doen.” Die zin zet je bovenaan elke prompt.

Stap 2: Laat de AI je eerst vragen stellen (10 minuten)

Met deze stap voorkom je een algemeen schema. Vraag niet meteen om de SWOT, maar om vragen.

Antwoord in gewone woorden. Je antwoorden inspreken helpt als je makkelijker hardop nadenkt. Plak ook het materiaal dat je hebt verzameld in de chat: reviews, een export van een enquête, een samenvatting van een spreadsheet. Heb je een lang rapport of een pdf? Onze handleiding over lange pdf-bestanden analyseren met Claude laat zien hoe je die toevoegt zonder details te verliezen.

Stap 3: Maak het schema met een onderbouwing bij elk punt (10 minuten)

Vraag nu om de SWOT, met één regel: bij elk punt moet staan waar het vandaan komt.

Vooral het label [AANNAME] is handig. Je ziet in één oogopslag welke punten feiten zijn en welke gissingen zijn die als feiten worden gepresenteerd. MindTools geeft hiervoor een goede toets: accepteer precieze, controleerbare uitspraken, zoals een concreet kostenvoordeel, en niet “meer waar voor je geld”.

Let op bij kansen en bedreigingen: die komen van buiten je bedrijf, dus de gegevens waarmee de AI is getraind zijn vaak verouderd. Staat de zoekfunctie voor internet aan in je assistent? Vraag hem dan om actuele informatie op te zoeken en de links erbij te zetten. Open die links vervolgens zelf. OpenAI adviseert om de zoekfunctie te gebruiken als nauwkeurigheid belangrijk is en de informatie bij de bronnen te controleren. Wil je een markt verder onderzoeken? Volg dan eerst onze handleiding over AI gebruiken voor marktonderzoek en neem de resultaten mee in deze analyse.

Stap 4: Laat de AI zijn eigen analyse tegenspreken (10 minuten)

De meeste teams zijn te positief over hun sterke punten en te vaag over hun zwakke punten. Een chatbot heeft geen gevoelens om te beschermen. Geef hem dus de taak die niemand tijdens het overleg wil hebben.

Die eerste vraag komt rechtstreeks van MindTools: een kenmerk is pas een sterk punt als het je een duidelijk voordeel geeft. Leveren al je concurrenten ook op tijd? Dan is op tijd leveren een basisvoorwaarde, geen sterk punt.

Dan is het tijd voor de menselijke blik. Laat het schema aan een collega zien, of aan een klant die je vertrouwt, en vraag: “Wat klopt hier niet aan?” De AI kan je lijst kritisch bekijken. Alleen mensen die je bedrijf van buitenaf meemaken, kunnen je vertellen hoe het echt overkomt.

Stap 5: Zet het schema om in acties met een TOWS-matrix (10 minuten)

Een SWOT is een momentopname. Op zichzelf vertelt hij je niet wat je moet doen. Daarom belanden er zoveel in een bijlage. De TOWS-matrix, ontwikkeld door Heinz Weihrich in 1982, lost dat op door de vakken met elkaar te combineren (MindTools, De TOWS-matrix):

• SO: gebruik een sterk punt om een kans te benutten.
• ST: gebruik een sterk punt om een bedreiging te beperken.
• WO: verbeter een zwak punt zodat je een kans kunt benutten.
• WT: neem beschermende maatregelen die een zwak punt verkleinen en een bedreiging vermijden. MindTools merkt op dat die je tegen verlies beschermen, maar op zichzelf geen succes opleveren.

De labels houden de AI bij de les: een actie die niet naar een vak verwijst, is nergens op gebaseerd. Je eindigt met drie acties, niet met zestien losse punten. Is een van die acties een groter project? Dan helpt onze handleiding over een projectplan maken met AI je verder.

Een uitgewerkt voorbeeld: een ontwerpstudio met twee mensen

Dit voorbeeld is verzonnen om de aanpak te laten zien. De cijfers zijn ter illustratie, het zijn geen echte gegevens.

Beslissing: “Moeten we vanaf januari maandpakketten voor een vast bedrag aanbieden, in plaats van alleen losse projecten?”

In stap 2 stelde de AI acht vragen. Deze vragen veranderden het beeld: “Hoeveel eerdere klanten kwamen terug voor een tweede project?” (antwoord: ongeveer de helft), “Waar klagen klanten over?” (trage reacties als beide ontwerpers het druk hebben) en “Bieden concurrenten in de buurt maandpakketten aan?” (dat wisten ze niet, dus dat werd een open vraag).

Na stap 4 zag het schema er zo uit:

• S1 Ongeveer de helft van de eerdere klanten kwam terug voor een tweede project (eigen administratie van de studio).
• S2 Klanten zijn in reviews positief over de merkworkshops (12 Google-reviews noemen ze).
• W1 In drukke weken duurt het enkele dagen voordat klanten antwoord krijgen (klachten van klanten).
• W2 Er is geen vastgelegd werkproces, waardoor het werk afhankelijk is van de twee oprichters [toegevoegd door de criticus].
• O1 Meerdere terugkerende klanten vroegen om “iemand die op afroep beschikbaar is” voor kleine aanpassingen (e-mails).
• T1 Klanten kunnen nu zelf eenvoudige afbeeldingen voor sociale media maken met AI-tools [AANNAME, navragen bij klanten].

De criticus haalde “creatief ontwerp van hoge kwaliteit” uit de sterke punten, omdat elke studio dat zegt. Hij gaf ook aan dat T1 op een aanname berustte. Daarom vroeg de studio het aan drie klanten. Twee bevestigden dat ze kleine afbeeldingen nu zelf maken.

Dit waren de drie TOWS-acties die ze kozen:

1. SO (S1 + O1): bied een klein maandpakket aan de terugkerende klanten die erom vroegen, voordat je een pakket voor iedereen uitwerkt.
2. WO (W1 + O1): bij een maandpakket hoort een afspraak over de reactietijd. Daarom leggen ze eerst met AI een eenvoudig werkproces voor klantvragen vast (onze handleiding over werkinstructies schrijven met AI legt uit hoe).
3. ST (S2 + T1): zet strategie en workshops centraal in het maandpakket. Dat is het deel dat klanten niet met een tool met sjablonen kunnen doen.

Totale tijd achter het toetsenbord: minder dan een uur. De waardevolste minuut was het moment waarop de criticus het ontbrekende zwakke punt aanwees.

Persoonlijke SWOT-analyse met AI: voor je loopbaan of een andere baan

Dezelfde aanpak werkt ook voor jezelf. MindTools beschrijft een persoonlijke SWOT voor loopbaankeuzes: wat je beter doet dan de meesten, welke vaardigheden je mist, wat er verandert in je sector en wat je functie onder druk zet (MindTools, Persoonlijke SWOT-analyse).

Je onderbouwing komt hier uit je eigen ervaring: beoordelingen, feedback en projecten die je hebt opgeleverd. Gebruik dezelfde prompts, vervang “ons” door “mij” en verander de zin over je beslissing in bijvoorbeeld “Zal ik solliciteren op de functie van teamleider?” Eén extra instructie helpt veel:

Het resultaat kun je meteen gebruiken voor een zelfevaluatie of je voorbereiding op een sollicitatiegesprek.

Maak ook een SWOT van je concurrent (maar doe het zorgvuldig)

MindTools stelt ook voor om een SWOT van je concurrenten te maken. Met AI gaat dat sneller: plak hun prijzenpagina, openbare reviews en vacatures in de chat en vraag om hun SWOT, met labels voor de onderbouwing. De Amerikaanse Small Business Administration noemt wat je bij een concurrentieanalyse moet bekijken, waaronder de sterke en zwakke punten van concurrenten, de kansen die je op dat moment kunt benutten en de drempels om de markt te betreden (SBA, Marktonderzoek en concurrentieanalyse).

Twee aandachtspunten. Gebruik alleen openbare informatie. En beschouw alles over de interne zaken van een concurrent, zoals kosten, team en plannen, als [AANNAME], tenzij je er een echte bron voor hebt.

Fouten waardoor je niets aan een SWOT-analyse met AI hebt

• Meteen in je eerste prompt om de SWOT vragen. Dan krijg je de algemene versie. Laat de AI eerst vragen stellen.
• Punten zonder onderbouwing accepteren. Staat een vak vol labels met [AANNAME]? Dan heb je een lijst met dingen om uit te zoeken, geen analyse.
• De vakken steeds voller maken. Maximaal vijf punten per vak. Een langere lijst maakt het alleen maar moeilijker om de belangrijkste punten te zien.
• Intern en extern door elkaar halen. “Er is een nieuwe concurrent in de buurt geopend” is een bedreiging, geen zwak punt. De kritische controlestap haalt de meeste van dit soort fouten eruit.
• Stoppen bij het schema. Geen TOWS-stap, geen acties. Met alleen het schema verandert er op maandagochtend niets.
• Vertrouwelijke cijfers plakken zonder het AI-beleid van je bedrijf te controleren. Weet je niet zeker wat mag? Rond de cijfers dan af of anonimiseer ze. De analyse werkt net zo goed met “omzet ongeveer 10% gedaald” als met het exacte cijfer.

Veelgestelde vragen

Kan ChatGPT een SWOT-analyse maken?

Ja, en snel ook. Maar zonder jouw inbreng kan hij alleen een algemene versie maken, omdat hij je bedrijf niet kent. Geef hem je feiten en één beslissing, en laat hem je eerst vragen stellen. Dan wordt de analyse echt bruikbaar. Controleer alles wat hij over de buitenwereld beweert. Hij kan ernaast zitten en toch heel zeker klinken.

Is er een gratis AI-tool om een SWOT-analyse te maken?

Met de prompts hierboven kun je de gratis versies van ChatGPT, Claude en Gemini gebruiken om een SWOT te maken. Speciale SWOT-websites doen meestal hetzelfde, maar dan met een invulformulier ervoor. De kwaliteit hangt af van de feiten die je invoert, niet van de tool.

Wat is de beste prompt voor een SWOT-analyse?

Een prompt die gokken verbiedt. Dit zijn de belangrijkste onderdelen: één beslissing bovenaan, “stel me eerst vragen”, maximaal 5 punten per vak, onderbouwing bij elk punt en [AANNAME] als die ontbreekt. De prompt bij stap 3 hierboven bevat ze allemaal.

Hoe presenteer ik de SWOT?

Eén dia met het schema, één dia met de drie TOWS-acties. Vraag de AI om elk punt voor de dia in te korten tot één regel. Onze handleiding over een presentatie maken met AI helpt je met de rest.

Hoe vaak moet ik de analyse opnieuw doen?

Als de beslissing of de markt verandert. Doordat je de prompts en de onderbouwing hebt bewaard, kost bijwerken later maar een paar minuten. Je hoeft er niet opnieuw een workshop voor te houden.

Houd je na je SWOT twee of drie opties over zonder duidelijke winnaar? Vergelijk ze dan door ze scores te geven in een beslismatrix die je met AI maakt.

Je volgende stap

Kies één beslissing die je nu voor je uitschuift. Schrijf die ene zin, plak de prompt uit stap 2 in de chat en beantwoord de vragen. In 45 minuten heb je een SWOT die echt over jouw situatie gaat, plus drie dingen om volgende week te doen.

Wil je meer van dit soort stappenplannen, waarbij AI het routinewerk doet en jij de regie houdt? Launchpad is gratis.

Of begin op onze homepage en kijk wat je deze week nog meer aan AI kunt overlaten.