Marktonderzoek met AI: 5 stappen voor een onderbouwde keuze

Je hebt een idee. Een nieuwe dienst, een nieuwe klantengroep, misschien een nieuw land. Voordat je er geld in steekt, wil je met marktonderzoek weten of er echt een markt voor is, wie er al actief zijn en waar klanten over klagen. Het liefst weet je dat deze week, zonder eerst een factuur van een adviseur af te wachten.

Zo pak je marktonderzoek met AI aan. Maak van je idee één vraag die je helpt een beslissing te nemen. Laat een tool voor uitgebreid onderzoek (ChatGPT deep research, Gemini Deep Research, Claude Research of Perplexity Research) het web lezen en een rapport met bronverwijzingen schrijven. Voeg daarna toe wat klanten in hun eigen woorden zeggen. Controleer elk cijfer bij de bron en vat alles samen op één pagina. De AI doet uren leeswerk in minuten. Jij beoordeelt de uitkomsten en praat nog steeds met een paar echte klanten.

Wil je elke week gratis zo’n praktisch AI-werkproces ontvangen?

Waar AI goed in is bij marktonderzoek, en waar de grenzen liggen

AI-onderzoekstools zijn heel goed in het saaie deel van bureauonderzoek: pagina’s vinden, lezen, vergelijken en er een verslag met links van maken. OpenAI noemt zijn deep research-tool ‘agentic’: de tool plant de zoekactie, beoordeelt bronnen, scherpt zoekopdrachten aan en schrijft daarna een rapport met bronverwijzingen (OpenAI Academy).

Het is geen glazen bol. OpenAI schrijft zelf dat deep research ‘soms feiten kan verzinnen’ of verkeerde conclusies kan trekken. Ook kan de tool moeite hebben om gezaghebbende informatie van geruchten te onderscheiden (OpenAI, introductie van deep research). Zie elk rapport dus als een eerste versie waarvoor veel is gelezen. Nuttig, maar geen bewijs.

En het belangrijkste kan AI niet voor je bepalen: of jouw toekomstige klanten jou gaan betalen. Daar kom je nog steeds achter met gesprekken, een proefaanbod of een klein advertentiebudget.

Marktonderzoek met AI in 5 stappen

Stap 1: Maak van je idee één beslisvraag (10 minuten)

‘Onderzoek de markt voor coaching’ levert een algemeen verhaal op. Een beslisvraag levert iets op waarmee je verder kunt. Schrijf drie dingen op voordat je een tool opent:

• De beslissing: wel of niet lanceren, welke klantengroep eerst, welke prijsklasse.
• De afbakening: land of regio, type klant, periode (bijvoorbeeld de afgelopen twee jaar).
• Het gewenste resultaat: een tabel met concurrenten, een lijst met klantproblemen, een kort advies.

Niet zo: ‘Vertel me over de markt voor boekhouding.’
Wel zo: ‘Zal ik freelance ontwerpers in Nederland een maandelijks boekhoudpakket voor een vaste prijs aanbieden? En wat vragen concurrenten ongeveer voor iets vergelijkbaars?’

Stap 2: Laat een tool voor uitgebreid onderzoek het leeswerk doen (5 tot 30 minuten, vooral wachten)

Een gewone chat antwoordt met wat het model al weet, aangevuld met een snelle zoekactie. Een deep research-functie voor uitgebreid onderzoek voert veel zoekopdrachten uit die op elkaar voortbouwen. Je krijgt een langer rapport met bronverwijzingen. Alle vier de grote assistenten hebben inmiddels zo’n functie:

• ChatGPT deep research: kies Deep research in het toolmenu onder +. ChatGPT stelt een onderzoeksplan voor dat je kunt aanpassen. Je kunt beperken welke websites de tool gebruikt (Sites > Manage sites) en het rapport downloaden als Markdown, Word of PDF (OpenAI Help Center). Volgens OpenAI kan een onderzoek 5 tot 30 minuten duren.
• Gemini Deep Research: kies Deep Research in het tekstvak van Gemini. Controleer het plan (klik op Edit plan om het aan te passen) en klik daarna op Start research. Google Search is standaard een bron. Je kunt Gmail, Drive of geüploade bestanden toevoegen. Volgens Google is een rapport meestal in ongeveer 5 tot 10 minuten klaar (Gemini Apps Help).
• Claude Research: klik met een betaald Claude-abonnement op + en daarna op Research. Zorg dat zoeken op het web aanstaat. Claude voert meerdere zoekopdrachten uit die op elkaar voortbouwen en kan ook zoeken in gekoppelde tools zoals Google Docs (Claude Help Center).
• Perplexity Research: selecteer Research bij de moduskeuze in het zoekvak. Gratis gebruikers krijgen beperkte toegang, Pro-gebruikers krijgen meer. Volgens Perplexity zijn de meeste taken in minder dan 3 minuten klaar. Je kunt het rapport exporteren naar PDF of een document (Perplexity Help Center).

Weet je niet zeker welke je al hebt of welke bij de rest van je werk past? Onze vergelijking van ChatGPT, Claude en Perplexity helpt je daarbij. Plak daarna deze prompt in de tool en vul de tekst tussen de haakjes in:

Ik wil beslissen: [jouw beslisvraag].
Markt: [land/regio], klanten: [wie precies], periode: [bijv. afgelopen 2 jaar].

Schrijf een rapport voor een drukke ondernemer, max 2 pagina's, met:
1. De 5 tot 8 relevantste concurrenten of alternatieven in een tabel:
   naam, wat ze verkopen, voor wie, prijs als die openbaar is, bronlink.
2. De belangrijkste klantproblemen en koopredenen die je kunt vinden,
   met voor elk een link.
3. Signalen van vraag: groeit of daalt die, en waar blijkt dat uit?
4. Risico's en redenen om dit NIET te doen.
5. Drie vragen die ik echte klanten moet stellen voordat ik beslis.

Regels: voeg voor elk cijfer een bronlink toe. Kun je een
cijfer niet vinden, schrijf dan "niet gevonden" in plaats van het te schatten.
Markeer elke eigen gevolgtrekking met [GEVOLGTREKKING].

Dat laatste blok met regels is belangrijker dan de rest. Het maakt ontbrekende informatie zichtbaar, in plaats van de AI die te laten verbloemen.

Lees het plan zodra het verschijnt, voordat je het onderzoek start. Gaat het over een onderwerp dat voor jou niet relevant is? Haal dat eruit. Twee minuten aandacht bespaart je een rapport vol informatie waar je niets aan hebt.

Perplexity AI gebruiken voor marktonderzoek

Perplexity is handig als je snel antwoorden met veel bronnen wilt op allerlei kleine vragen. Bij elk antwoord staan de bronnen meteen duidelijk in beeld. Een prettige aanpak: gebruik één Research-opdracht voor het grote geheel. Gebruik daarna gewone zoekopdrachten voor vervolgvragen, zoals ‘Wat rekent [concurrent] voor [dienst]?’ of ‘Op welke forums in [branche] wordt [probleem] besproken?’ Open de bron achter elke prijs voordat je die in je aantekeningen overneemt.

Stap 3: Breng zelf je concurrenten in kaart, met AI als assistent (20 minuten)

Het rapport geeft je namen. Verdiep je nu in de drie of vier belangrijkste concurrenten. Open hun websites, kopieer de tekst van hun prijspagina’s en ‘over ons’-pagina’s en plak die in ChatGPT of Claude met deze opdracht:

Hier is de tekst van de prijspagina's en 'over ons'-pagina's van [concurrent 1],
[concurrent 2] en [concurrent 3].
Maak een tabel: doelgroep, belangrijkste belofte, prijs en wat is inbegrepen,
wat ze NIET aanbieden. Gebruik alleen de tekst die ik heb geplakt.
Staat iets niet in de tekst, schrijf dan "niet vermeld".
Noem daarna één behoefte waarin geen van hen goed voorziet.

Doordat je zelf de brontekst hebt geplakt, is de tabel gebaseerd op wat er vandaag echt op hun sites staat. Niet op wat een model zich van vorig jaar herinnert.

Stap 4: Luister naar klanten in hun eigen woorden (20 minuten)

Pagina’s van concurrenten vertellen je wat aanbieders beloven. Reviews, forumdiscussies en vragen aan de klantenservice vertellen je wat kopers echt ervaren. Verzamel 30 tot 100 echte reacties: openbare reviews van concurrenten, discussies op brancheforums of Reddit, of je eigen klantmails en enquêteantwoorden. Vraag daarna:

Hieronder staan klantreacties over [type product/dienst].
Groepeer ze in de 5 meest voorkomende klachten en de 5 meest voorkomende
redenen waarom mensen kopen. Geef per groep aan hoeveel reacties erbij passen
en voeg 2 korte citaten toe in de exacte woorden van de klant.
Voeg niets toe wat niet in de reacties staat.

Die letterlijke citaten zijn later goud waard voor je aanbod, je landingspagina en je advertenties. Heb je een groot exportbestand met enquêteresultaten? Onze handleiding voor een spreadsheet analyseren met ChatGPT laat zien hoe je met het bestand werkt. Voor lange rapporten is er lange documenten samenvatten met ChatGPT.

Controleer wat binnen je bedrijf is toegestaan voordat je gegevens van je eigen klanten plakt. Klantmails en enquêteantwoorden met namen erin zijn persoonsgegevens. Verwijder de namen of gebruik het zakelijke abonnement dat binnen je organisatie is goedgekeurd.

Heb je nog geen enquêteantwoorden om mee te werken? Onze handleiding voor een enquête maken met AI helpt je een korte enquête te schrijven die mensen ook echt afmaken.

Stap 5: Controleer de marktvraag en elk cijfer (15 minuten)

Dit is de stap die de meeste mensen overslaan. Juist deze stap zorgt ervoor dat je geen plan bouwt op een verzonnen statistiek.

• Klik op elke bron achter een cijfer. Staat het echt zo op die pagina? Komt de informatie uit dit jaar of uit 2019? Gaat het over jouw land? Ontbreekt de bron of staat er iets anders? Dan schrap je het cijfer.
• Bekijk cijfers over de marktomvang kritisch. Grote bedragen als ‘de markt is X miljard waard’ komen vaak uit betaalde rapporten die de AI niet kan lezen. De tool haalt ze dan uit andere bronnen die die rapporten citeren. Vraag liever naar de berekening: ‘Schat hoeveel [klanten] er in [regio] zijn, laat je berekening zien en geef een bronlink voor elk gebruikt gegeven.’ Een grove telling die je kunt controleren is nuttiger dan een groot getal dat je niet kunt nagaan.
• Controleer de zoekinteresse met Google Trends. Vergelijk je belangrijkste zoekterm met een paar alternatieven voor dezelfde periode en locatie (Trends Help). Onthoud dat de cijfers relatief zijn, op een schaal van 0 tot 100. Google zegt zelf dat Trends geen wetenschappelijke peiling is. Gebruik het dus als één gegeven naast andere (Veelgestelde vragen over Google Trends).

Vat alles samen op één pagina waarmee je kunt beslissen

Een rapport van 15 pagina’s dat je nooit meer leest, is geen onderzoek. Het is huiswerk. Plak je gecontroleerde aantekeningen terug in de chat en vraag:

Maak op basis van mijn aantekeningen hieronder een beslisnotitie van één pagina:
- De beslissing in één regel
- Wat we weten (alleen gecontroleerde feiten, met links)
- Wat we nog niet weten
- Mijn 3 opties, met het belangrijkste risico van elke optie
- Wat ik als eerste zou testen, in minder dan 2 weken en met een klein budget
Heldere taal. Geen modewoorden.

Wil je dit presenteren aan een zakenpartner of je team? Onze handleiding voor een presentatie maken met AI helpt je die notitie om te zetten in dia’s.

Klaar om van dat onderzoek een compleet plan te maken voor een kredietverstrekker, een zakenpartner of jezelf? Lees hoe je een ondernemingsplan schrijft met AI, onderdeel voor onderdeel.

Marktonderzoek of marktanalyse: hetzelfde werkproces?

Grotendeels wel. Marktonderzoek is feiten verzamelen: wie de concurrenten zijn, wat klanten willen en hoe groot de vraag is. Marktanalyse is wat je met die feiten doet: opties vergelijken, een gat in de markt ontdekken, een prijs kiezen. Stappen 2 tot 4 hierboven vormen het onderzoek. Stap 5 en de beslisnotitie vormen de analyse. AI helpt bij allebei. Maar bij de analyse moet jouw eigen oordeel leidend zijn, want jij kent je kosten, je vaardigheden en je klanten.

Deze handleiding gaat niet over onderzoek naar de aandelenmarkt. Beleggingen kiezen is ander werk, met andere risico’s. Dat behandelen we hier niet.

Een voorbeeld: van idee naar test in één middag

Stel: je bent zelfstandig boekhouder en krijgt steeds vragen van ontwerpers. Dan kunnen de vijf stappen er zo uitzien:

1. Vraag: ‘Zal ik freelance ontwerpers in mijn land een maandpakket voor een vaste prijs aanbieden, en voor welke prijs?’
2. Uitgebreid onderzoek: één rapport over wie freelancers al op deze manier helpt, hun openbare prijzen en wat freelancers over boekhouding zeggen.
3. Concurrenten: je plakt de prijspagina’s van de drie meest vergelijkbare aanbiedingen. Je krijgt een overzichtelijke tabel en één behoefte waarin nog niet goed wordt voorzien (bijvoorbeeld: niemand legt het pakket in heldere taal uit voor creatieve mensen).
4. De stem van de klant: 50 forumreacties van freelancers over boekhouding, gegroepeerd in klachten als ‘Ik weet nooit wat ik moet betalen’ en ‘Ik begrijp niet wat mijn boekhouder me stuurt’.
5. Controle: je klikt op de bron van elke prijs, schrapt de twee die niet met de bron overeenkomen en bekijkt de zoekinteresse in Google Trends.

De beslisnotitie eindigt met een kleine test: stuur tien ontwerpers die je kent een bericht, bied het pakket aan binnen de prijsklasse die je hebt gevonden en kijk hoeveel er ja zeggen. Die test is het echte marktonderzoek. AI heeft je daar alleen met veel minder leeswerk gebracht.

Veelgestelde vragen

Kan ik ChatGPT gratis gebruiken voor marktonderzoek?

In een gewone gratis chat kun je al veel doen: vragen bedenken, geplakte klantreacties groeperen en tabellen met concurrenten maken op basis van paginateksten. Hoeveel je deep research kunt gebruiken, verschilt per abonnement. ChatGPT laat met een teller zien hoeveel taken je nog hebt (OpenAI Help Center). Ook Perplexity geeft gratis gebruikers beperkte toegang tot de Research-modus.

Hoe nauwkeurig is marktonderzoek met AI?

Dat hangt af van de gevonden bronnen en jouw controle achteraf. De tools geven juist bronverwijzingen zodat je de informatie kunt controleren. Gebruik de regels voor ‘niet gevonden’ en [GEVOLGTREKKING] uit de prompt. Klik op de bron voordat je op de informatie vertrouwt.

Welke AI-tool is het beste voor marktonderzoek?

De tool waarvoor je al betaalt, is meestal goed genoeg. Werk je veel in Google Workspace? Dan kan Gemini informatie uit je Gmail en Drive meenemen. Wil je snel antwoord met direct zichtbare bronnen, dan is Perplexity snel. ChatGPT en Claude zijn allebei sterk in het rapport en de analyse daarna. Het werkproces is belangrijker dan het merk.

Kan AI gesprekken met klanten vervangen?

Nee. AI kan je vertellen wat mensen in het openbaar zeggen. Maar niet of de mensen die jij kunt bereiken jouw prijs willen betalen. Gebruik het AI-onderzoek om in die gesprekken veel betere vragen te stellen.

Je volgende stap

Kies de zakelijke vraag die al het langst in je hoofd zit. Maak er een beslisvraag van en gebruik die vandaag in de prompt van stap 2. Binnen een halfuur weet je of het idee een echte test waard is. Voor meer van dit soort werkprocessen, van campagne-ideeën met ChatGPT tot kleine automatiseringen, begin je met de gratis Launchpad op onze homepage.